Hürmüz Boğazı Krizi Sofraları Tehdit Ediyor

Orta Doğu’daki çatışmaların stratejik geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’na sıçraması, küresel tarım piyasalarında alarm zillerinin çalmasına neden oldu. Enerji koridorundaki aksamalar, özellikle doğalgaz bağımlılığı yüksek olan azot bazlı gübre üretimini doğrudan etkileyerek üre fiyatlarında yüzde 50’yi aşan bir yükselişi beraberinde getirdi. Capital Economics tarafından paylaşılan güncel analizler, bu maliyet artışının küresel gıda enflasyonunda ikinci bir dalga yaratabileceğine işaret ediyor. 2022 yılındaki Ukrayna savaşı kaynaklı şokun aksine, bu kez daha yavaş ancak daha uzun süreli bir fiyat baskısının yaşanması bekleniyor.

Dünya genelindeki azot bazlı gübre arzının yaklaşık yüzde 15’lik kısmının Orta Doğu kaynaklı olması, bölgedeki istikrarsızlığı bir enerji krizinden tarım krizine dönüştürüyor. Deniz taşımacılığında yaşanan aksaklıklar ihracat kanallarını daraltırken, üretim tesislerinin enerjiye erişimi de kısıtlanıyor. Uzman görüşleri, bölgedeki gerilim dindikten ve deniz trafiği normale döndükten sonra bile, enerji ve üretim altyapısında meydana gelen hasarların kısa vadede onarılamayacağını vurguluyor. Bu durum, gübre tedarikindeki sıkışıklığın kalıcı bir üretim sorununa evrilme riskini barındırıyor.

Gübre maliyetlerindeki artışın küresel ekonomiye yansıması bölgeler arasında keskin farklılıklar gösteriyor. Gelişmiş ekonomilerde bu durumun büyüme rakamları üzerindeki etkisi nispeten kontrol edilebilir seviyelerde öngörülürken, Sahra Altı Afrika ve Güney Asya gibi bölgeler çok daha kırılgan bir tablo çiziyor. Tarımın milli gelir içindeki payının baskın olduğu bu ülkelerde, çiftçinin gübreye erişememesi nedeniyle yaşanacak en ufak verim kaybı bile ciddi ekonomik daralmalara ve gıda güvenliği sorunlarına yol açma potansiyeli taşıyor.

Piyasalardaki mevcut stoklar ve tarımsal ekim takvimleri, gübre fiyatlarındaki artışın tüketicilere yansımasını bir nebze erteliyor. Ancak bu durumun geçici bir tampon olduğu ve asıl fiyat dalgasının önümüzdeki bir yıllık süreçte raflara yansıyacağı tahmin ediliyor. Yapılan projeksiyonlar, Birleşik Krallık gibi ülkelerde gıda enflasyonunun 2027 yılında yüzde 6 seviyelerini aşabileceğini, ABD ve Euro Bölgesi’nde ise bu oranın yüzde 4 civarında zirve yapabileceğini gösteriyor. Her ne kadar 2022 yılındaki çift haneli uç değerlerin altında kalacağı beklense de, artışın düşük gelirli haneler üzerindeki etkisi oldukça sarsıcı olabilir.