Bir işletmenin ekmek fiyatını 18 liradan 10 liraya düşürmesi, satış fiyatında yüzde 44,4 indirim anlamına geliyor. Ancak gramajın ve un kalitesinin korunduğunun açıklanması, bu fiyatın üretim giderlerini karşılayıp karşılamadığını göstermiyor. Bunun için işletmenin üretim miktarı, personel giderleri, enerji tüketimi ve satış kanallarının da bilinmesi gerekiyor.
Sektör temsilcilerinin kamuoyuna açıkladığı rakamlar ise fırınların temel girdilerinde önemli artışlar yaşandığına işaret ediyor.
Fırıncıların bildirdiği girdilerde yüzde 100’ü aşan artış
İç Anadolu Fırın İşverenleri Sendikası Başkanı Musa Kazım Mülazımoğlu’nun tarife başvurusuna ilişkin açıkladığı fiyatlar da maliyetlerdeki değişimi gösteriyor:
| Gider kalemi | Önceki fiyat | Açıklanan yeni fiyat | Hesaplanan artış |
|---|---|---|---|
| Bir çuval un | 700–800 TL | 1.450 TL | %81,3–107,1 |
| Maya | 600–700 TL | 1.400 TL | %100–133,3 |
| Motorin, litre | 55 TL | 102 TL | %85,5 |
Bu rakamlar, Mülazımoğlu’nun kendi karşılaştırma dönemine ilişkin beyanlarına dayanıyor; ülke genelinde aynı ürün, ambalaj ve tedarik koşullarıyla hazırlanmış bir fiyat endeksi niteliği taşımıyor.
Maya için verilen teklif de tartışma konusu
İstanbul Ticaret Borsası Komite Başkanı ve Ekmek Sanayii İşverenler Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi Serkan Sokur da bir koli yaş maya için 700 lira yerine 1.300 lira fiyat verilmesine tepki göstermişti.
Söz konusu teklif yüzde 85,7 artışa karşılık geliyor. Sokur, hammadde fiyatlarındaki değişimin enerji ve işçilik giderleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirterek öngörülebilir fiyatlandırma çağrısında bulundu. Buradaki rakam, açıklanan bir fiyat teklifi; bütün fırınların aynı bedelle alım yaptığı anlamına gelmiyor.
Satılan ekmek kadar iade edilen de hesabı etkiliyor
Balcı’nın dikkat çektiği bir başka gider de satılmadan geri dönen ekmekler. Federasyon Başkanı, markete verilen 150 ekmeğin 50’sinin iade edilmesinin fırıncı üzerindeki maliyeti artırdığını belirtmişti.
Bu örnekte üretimin üçte biri satışa dönüşmüyor. İade edilen ürünlerden gelir sağlanamadığı varsayılırsa, 150 ekmek için yapılan üretim harcamasının 100 satışla karşılanması gerekiyor.
10 liranın sürdürülebilirliği için işletme hesabı gerekli
İndirim yapan fırının ayrıntılı giderleri paylaşılmadığından, 10 liralık satışın kâr mı zarar mı oluşturduğunu hesaplamak mümkün değil. Aynı şekilde bu fiyat üzerinden diğer fırınların kazanç düzeyi hakkında sonuca varılamıyor.
Sağlıklı karşılaştırma için ekmeğin ağırlığı ve un niteliğinin yanında günlük üretim ve satış adedi, işçilik, enerji, kira, dağıtım ve iade giderlerini içeren işletme bazında maliyet tablosu gerekiyor.
