Son yıllarda yükselen üretim giderleri, fırıncı esnafının üzerindeki ekonomik baskıyı artırırken belediyeler tarafından yaygınlaştırılan Halk Ekmek uygulamaları da sektörde yeni bir tartışmayı beraberinde getiriyor.
Halk Ekmek projeleri, vatandaşların daha düşük fiyatla ekmeğe ulaşmasına imkan sağlıyor. Ancak serbest piyasa şartlarında faaliyet gösteren özel fırınlar, belediyelerin destekli fiyatlarıyla rekabet etmekte zorlandıklarını belirtiyor.
Fırıncının maliyeti her geçen gün artıyor
Fırın işletmelerinin en önemli giderleri arasında un, maya, elektrik, doğalgaz, işçilik, kira ve nakliye bulunuyor.
Bu kalemlerde yaşanan artışlar üretim maliyetini yükseltirken, fırıncılar ekmek fiyatlarını aynı hızda artırmanın vatandaşın alım gücü nedeniyle mümkün olmadığını ifade ediyor.
Buna bir de belediyelerin piyasa fiyatının altında ekmek satması eklendiğinde, bazı işletmelerin müşteri ve gelir kaybıyla karşı karşıya kaldığı belirtiliyor.
Halk Ekmek vatandaşa destek, fırıncıya rekabet baskısı
Belediyeler Halk Ekmek uygulamalarını özellikle dar gelirli vatandaşların temel gıdaya daha uygun fiyatla ulaşabilmesi amacıyla yürütüyor.
Fırıncı esnafı ise sosyal destek amacına karşı olmadığını, ancak uygulamanın kapsamı genişledikçe özel işletmeler üzerindeki baskının arttığını dile getiriyor.
Sektördeki temel tartışma da tam olarak burada başlıyor: Vatandaş uygun fiyatlı ekmeğe ulaşırken mahalle fırınlarının sürdürülebilirliği nasıl korunacak?
Fırıncılar dengeli model istiyor
Fırıncılar, belediyelerle doğrudan fiyat rekabetine girmek yerine ortak bir sistem kurulmasını talep ediyor.
Bazı sektör temsilcileri, Halk Ekmek uygulamasının öncelikle gerçekten ihtiyaç sahibi vatandaşlara yönelik yürütülmesini, sosyal yardım kapsamındaki ekmeklerin ise yerel fırınlardan temin edilmesini öneriyor.
Bu modelde belediyenin vatandaşa sağlayacağı destek korunurken, mahalle fırınlarının da sistemin dışında bırakılmaması hedefleniyor.
Vergi ve enerji desteği talebi
Sektörde gündeme getirilen çözüm önerileri yalnızca Halk Ekmek modeliyle sınırlı değil.
Fırıncı esnafı, üretim maliyetlerinin azaltılması için enerji desteği, vergi kolaylığı, uygun finansman ve temel girdilerde destek sağlanmasını istiyor.
Fırıncılar, maliyetlerin düşürülmesi halinde ekmek fiyatlarını daha uzun süre uygun seviyelerde tutabileceklerini ifade ediyor.
Sosyal yardım doğrudan ihtiyaç sahibine ulaştırılabilir
Tartışılan bir diğer model ise belediyelerin sübvansiyonlu ekmeği herkese satmak yerine ihtiyaç sahibi aileleri belirleyerek doğrudan desteklemesi.
Bu kapsamda ekmek kartı, karekod, askıda ekmek veya belediye destekli fırın sistemi gibi yöntemlerle hem dar gelirlinin korunabileceği hem de özel fırınların ekonomik yapısının zarar görmesinin önüne geçilebileceği belirtiliyor.
Vatandaş ile fırıncı arasında denge şart
Halk Ekmek uygulamalarının temel amacı uygun fiyatlı ekmeğe erişimi sağlamak. Ancak sektör temsilcileri, bu hedef gerçekleştirilirken yerel fırınların da ekonomik sürdürülebilirliğinin dikkate alınması gerektiğini savunuyor.
Çözümün, vatandaş ile esnafı karşı karşıya getiren bir fiyat rekabeti yerine belediyeler, fırıncı odaları ve yerel işletmelerin birlikte hareket ettiği dengeli bir modelden geçtiği ifade ediliyor.
Böyle bir yapının hem dar gelirli vatandaşın ekmeğe erişimini güvence altına alabileceği hem de mahalle fırınlarının ayakta kalmasına katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
